نخستين جشنواره بين المللي فيلم مستند ايران «سينما حقيقت» در حالي روز دوشنبه گذشته آغاز به كار كرده است كه حدود 100 فيلم از آثار برگزيده ايراني و خارجي در بخش هاي مختلفي چون مسابقه ملي، ميراث نبوي، مولانا، مسابقه بين الملل، شمال و جنوب، شرق و هويت، دو همسايه (عراق و افغانستان)، افريقا، زيبايي و درد، چشم انداز سينماي مستند سوريه و فيلم هاي برگزيده جشنواره هاي ايدفا در آمستردام هلند و هات داگز تورنتوي كانادا انتخاب شده كه طي 5 روز و در 4 سالن سينمايي اكران خواهند شد.
البته اين امر به دنبال گره ناگشوده اي كه بيش از يك دهه بر كار جماعت مستندساز ما افتاده بود آن هم در حالي كه ما در دهه هشتاد با حجم توليد 1500 تا 2000 فيلم در سال مواجه هستيم، رخ داده كه در كنار انتشار دوره تازه نشريه داخلي انجمن مستندسازان ايران «آينه» در سالن گذشته، فراز و نشيب هاي جشنواره مستند كيش، برگزاري چند دوره جشنواره سوره، يادگار و... بنيان جايزه بزرگ شهيد مرتضي آويني و حتي افتتاح سالن نمايش فيلم مركز گسترش سينماي مستند و تجربي و وسوسه ايجاد يك سينما تك براي فيلم هاي مستند و زمزمه هاي تحقق نيافته نمايش فيلم مستند در سينما فرهنگ از سوي مؤسسه توسعه تصوير شهر و غيره و ذلك، هم دلگرم كننده است و هم سكويي براي پرش در راستاي حركت بلند پروازانه اي كه جريان سيال ذهن به آن دچار مي شود.
البته اين ذوق زندگي زماني بيشتر رخ مي نمايد كه نام «سيكو» آخرين ساخته به نمايش در آمده مايكل مور پس از رايزني هاي بسيار از جدول نمايش اولين دوره جشنواره فيلم هاي مستند اين سوي آب ها سر در مي آورد و مي شود اعتبار يك جشنواره نوپا، آن هم تا جايي كه آماده نشدن كاتالوگ جشنواره را تا روزهاي پاياني آن توجيه مي كند و...
اگر به ياد بياوريم كه دوربين فيلمبرداري در سال 1900 (1279 ه.ش) براي اولين بار در ايران به منظور ثبت زندگي به كار رفت و در اين حيطه از آن زمان تا به امروز از دستاوردهاي جهاني سينماي غيرتخيلي سود جسته و به صورت وسيله اي براي پرداختن به ذهنيات سينماگران، حديث نفس آنها و بازسازي حقايق و درك عاطفي از جهان نيز در آمده است. پس بهتر است بپذيريم كه امكانات روش مستند، هم «ذوق» آنان را بر مي انگيزد تا در تبيين قوانين عالم پرسشهايي رامطرح سازند و هم باعث مي شود به تماشا و جست و جو در لايه هاي زندگي، رفتار، تباهي و حضور در زمان پرداخته، رخدادها را به مدد امكانات سينما و چارچوبهاي ذهني خود تبيين و تفسير كنند.
آنچه در اين ميان عرصه چالش هاي اساسي به شمار مي رود فراهم نشدن امكان عرضه و نمايش مداوم و مستمر محصولات مستند است؛ موضوعي كه بيش از هر چيز در كنار نياز به تريبون اختصاصي اعم از نشريه، برنامه تلويزيوني تخصصي، سايت و ... حضور تهيه كننده هاي مستقل و فضايي چون بازار عرضه محصولات تخصصي، فيلمسازان، و علاقه مندان سينماي مستند را از ابتدا تا كنون به زحمت و سختي انداخته است.
«سينما حقيقت» كه زمزمه هاي برپايي آن از زمستان گذشته در محافل مربوطه پيچيده بود، در حقيقت با پيش بيني بخش هاي مختلفي در جدول زمانبندي برنامه خود، درصدد پاسخگويي به بعضي از نيازها و دغدغه هاي بنيادي دست اندركاران سينماي مستند است كه از اين دست مي توان به اختصاص يك سئانس به مباحث نظري، تئوريك و گفت وگو با حضور و دخالت اعضاي انجمن نويسندگان و منتقدان سينماي ايران، برگزاري كارگاه هاي آموزشي، بازار فيلم مستند آسيا، برپايي سايت اختصاصي جشنواره، انتشار همزمان كتاب «حقيقت سينما و سينما حقيقت» با محوريت مجموعه مقالاتي پيرامون سينماي مستند ايران و جهان به اهتمام «زاون قوكاسيان» و با حمايت حدود 18 نهاد، سازمان، ارگان و مؤسسه دولتي و خصوصي مطرح اشاره نمود.
همان طور كه از فراخوان اين جشنواره بر مي آيد،«جشنواره سينما حقيقت با هدف تحقق سينماي ملي و تقويت سينماي مستند خلاق ايران با رويكرد صيانت از هويت ملي مبتني بر انگاره هاي شرقي، ديني، ايراني: بازنمايي فرهنگ، تاريخ و جامعه ايران ـ اسلامي، بيان سنت و نزديكي سينماي مستند به واقعيت و حقيقت، آشنايي فيملسازان كشور با تحولات نوين سينماي مستند جهان و ايجاد امكان براي عرضه ، نمايش و پخش جهاني فيلم هاي مستند برگزار مي شود.» پس نخستين هدف اين است كه توجه مردم به سمت سينماي مستند جلب شده و اين بخش مهجور از «هنر ـ صنعت» از سايه بيرون كشيده شود و به عبارتي شأن و منزلت واقعي سينماي مستند به آن بازگردانده شود و به نظرمي رسد كه با فروش بليت براي حضور در اين جشنواره تمرين ديگري نيز براي نگاه اعتباري و جدي به سينماي مستند در شرف شكل گيري باشد و آن هم ايجاد گيشه و اهميت اقتصادي براي اين قضيه است؛ اتفاقي كه در كشورهاي پيشرفته در مورد فيلم هاي انيميشن و مستندهاي معتبر مي افتد؛ اكران سينمايي و...
به عبارتي بخش اعظمي از فرهنگ سازي مي تواند با پرهيز از القاء تفكرات شعاري در فيلم هاي داستاني با برنامه ريزي و سرمايه گذاري در سينماي مستند شكل گيرد كه لازمه آن آشنايي و ارتباط مخاطب عام با اين گونه از سينما ست به طوري كه اين مخاطب بتواند در آينه سينماي مستند بخشهايي از خود، دغدغه و يا نيازهاي پرداخته نشده اش را ببيند. و البته به اين زودي ها ميسر نمي شود مگر با نمايش فيلم هاي مستند مطلوب در فضاهاي رسمي (تلويزيون، جشنواره ها و...) كه اين سالها از رد و بدل كردن نوارهاي كتابي وي اچ اس هاي پرنوستالوژي از گذشته و مرور خاطرات تصويري گلستان و كيمياوي، سينايي و... از آن سالها تا دي وي دي فيلم هاي مايكل مور، ديويس گوگنهايم، آلن رنه، ويم وندرس، گادفري رجيو و... در همين روزها تنها حسرت و عطش تشنگان را افزوده و تهيه كنندگان را مرددتر ساخته كه در عصر سيطره وسايل ارتباط جمعي، ما كجاي نقشه تأثير و تأثرات فرهنگي جامعه مان ايستاده ايم كه جز در ميانه خود راه به جاي ديگري نداريم.
امروز كه چراغ سينما حقيقت روشن شده و بر درب حياط سينماي مستند كشورمان نور افشاني مي كند، چشمها را بايد شست؛ چرا كه به قول رابرت دنيرو: هيچ چيز كنايي تر يا عجيب تر و يا متناقض تر از خود زندگي نيست.
زندگي مستند است؛ مستند، فيلم. و چنانكه ژان لوك گدار گفت:«فيلم حقيقت است؛ 24 بار در ثانيه». با وجود اين نبايد فراموش كنيم كه حقيقت آخرين چيزي است كه ممكن است مردم بخواهند.